Ομιλία Στο Συνέδριο RECOVERY - Ανάκαμψη Στην Ψυχική Υγεία

 

 

 Θανάσης Π. Ανεστόπουλος

Καλησπέρα Αγαπητοί Φίλοι και Φίλες

Εύχομαι επιτυχία στο συνέδριο και το θέμα που θα αναπτύξω είναι η Αυτοεκροσώπηση και η Ανάκαμψη…

 

Αυτοεκπροσώπηση σημαίνει ότι ένα άτομο μιλά και δρα για τον εαυτό του. Πολλοί λήπτες υπηρεσιών ψυχικής υγείας μπορούν να εκπροσωπήσουν τον εαυτό τους, αν τους δοθούν οι κατάλληλες ευκαιρίες και η σωστή πληροφόρηση. Σε αυτή την περίπτωση δεν  θα χρειάζονται έναν εκπρόσωπο, αλλά θα μπορούν οι ίδιοι να κινητοποιηθούν ή να διεκδικήσουν τα δικαιώματα τους και να υποβάλλουν προτάσεις στην κατεύθυνση της κοινωνικοοικονομικής τους ενσωμάτωσης.

Ένα από τα βασικά μοντέλα που αρκετές χώρες χρησιμοποιούν για την ψυχοκοινωνική αποκατάσταση και κοινωνική επανένταξη των ατόμων με ψυχική νόσο είναι αυτό του Recovery-Ανάκαμψη. Ως «ανάκαμψη» του ατόμου δεν εννοούμε την μείωση των συμπτωμάτων, αλλά το να μπορεί κανείς να ζει μια ζωή, η οποία του προσφέρει ικανοποίηση, ελπίδα και νόημα ακόμη και με τους περιορισμούς που συνεπάγεται η νόσος. Είναι μια πολύπλοκη και επίπονη διαδικασία, καθώς το άτομο χρειάζεται να ξεπεράσει το στίγμα που η κοινωνία έχει δημιουργήσει αλλά και όλες τις δευτερογενείς συνέπειες, όπως η ανεργία. Όλη η οικογένεια του ατόμου χρειάζεται στήριξη για να επιτύχει και τη δική της ανάκαμψη μετά το σοκ που φέρνει η συνειδητοποίηση της ύπαρξης της ψυχικής νόσου. Η ανάκαμψη, λοιπόν, σημαίνει ότι το άτομο αναπτύσσει νέο νόημα και σκοπό στη ζωή του πέραν των συνεπειών της ψυχικής νόσου. Πρόκειται περισσότερο για ένα προσωπικό ταξίδι και μια προσωπική διαδικασία παρά για ένα σύνολο συγκεκριμένων αποτελεσμάτων, που εστιάζει στην ανάπτυξη του ατόμου, στην δημιουργία ελπίδας και μιας ασφαλούς αίσθησης εαυτού, στην διαμόρφωση ενός υποστηρικτικού δικτύου σχέσεων , στην διαρκή ενδυνάμωση του ατόμου και την κοινωνική του ενσωμάτωση Στην προσέγγιση του Recovery δεν υπάρχουν συγκεκριμένες συνταγές που μπορούν να εφαρμοστούν για όλα τα άτομα. Το κάθε άτομο είναι μοναδικό και διαφορετικό και η έμφαση δίνεται στο να βρει τι είναι αυτό που του ταιριάζει καλύτερα μέσα από ένα προσωπικό σύστημα αυτοδιαχείρισης

Οι παρεμβάσεις και οι υπηρεσίες ψυχικής υγείας πρέπει να σχεδιάζονται με την ενεργό εμπλοκή των ίδιων των ενδιαφερόμενων μερών, ώστε να ανταποκρίνονται στις ανάγκες τους. Οι ειδικοί ψυχικής υγείας χρειάζεται να συνεργαστούν τόσο με τους άτυπους φροντιστές όσο και με τους λήπτες υπηρεσιών ψυχικής υγείας, ώστε οι υπηρεσίες που παρέχονται να απαντούν στα «θέλω» και τα «μπορώ» των ίδιων των ατόμων που θα τις λάβουν. οι διαπροσωπικές σχέσεις κατέχουν κεντρικό ρόλο στην επίτευξη της προσωπικής ανάκαμψης. Αναφορικά με τους επαγγελματίες ψυχικής υγείας, οφείλουν να καλλιεργούν ένα κλίμα αμοιβαιότητας, το οποίο να χαρακτηρίζεται από το μοίρασμα κοινών δυσκολιών, υπό την έννοια ότι όλοι οι άνθρωποι μοιράζονται κοινές εμπειρίες και έχουν ανταπεξέλθει δυσμενείς καταστάσεις. Η οπτική αυτή συμβάλλει στην εγκαθίδρυση της ισοτιμίας μεταξύ του προσωπικού ψυχικής υγείας και των ωφελούμενων. Εντός αυτού του πλαισίου ιδιαίτερα χρήσιμη είναι η προσέγγιση του coaching, μέσω της οποίας μπορούν οι θεραπευόμενοι να λαμβάνουν υποστήριξη για τις καθημερινές τους δραστηριότητες, με στόχο την καλλιέργεια της υπευθυνότητας και της αυτοδιαχείρισης της ασθένειας

Ταυτοχρόνως, η ανάπτυξη ομάδων αυτοβοήθειας, καθώς και η συμπερίληψη ομότιμων ως ειδικών σε δομές ψυχικής υγείας ή ως συντονιστών σε εκπαιδευτικά και θεραπευτικά προγράμματα είναι ιδιαίτερα εμπλουτιστική για την ενίσχυση της ανάκαμψης των ανθρώπων που πάσχουν από ψυχικές διαταραχές. Αντίστοιχα, θεμιτή είναι και η ενθάρρυνση της σύνδεσης με άλλους ανθρώπους όπως και της πνευματικότητας. Αυτό καθίσταται δυνατό μέσα από τη συμμετοχή σε πολιτιστικές και εμψυχωτικές δραστηριότητες (πχ τέχνη), ή την παροχή ευκαιριών για προσωπική διερεύνηση (π.χ. διατήρηση ημερολογίου).

.Ένα μοντέλο ανάκαμψης όπως αυτό που έχει περιγραφεί μέχρι στιγμής οφείλει να βασίζεται σε αξίες, οι οποίες θέτουν στο επίκεντρο την ανθρώπινη αξία και ζωή. Η βασικότερη αυτών είναι η ανθρωποκεντρική προσέγγιση, ότι δηλαδή οι άνθρωποι με ψυχικές διαταραχές είναι άνθρωποι με δικαιώματα, ρόλους και ευθύνες όπως ακριβώς όλοι οι υπόλοιποι. Παράλληλα, πρέπει να γίνεται εστίαση στους προσωπικούς στόχους του κάθε ατόμου και να παρέχεται υποστήριξη στην ανάπτυξη ικανοτήτων αυτοδιαχείρισης. Τέλος, οι πρακτικές πρέπει να αναπροσαρμόζονται βάσει της ανατροφοδότησης που λαμβάνεται μετά την εφαρμογή τους..

Στη συνέχεια, η αξιολόγηση των ατόμων με ψυχική ασθένεια διαδραματίζει εξίσου σημαντικό ρόλο σε ένα μοντέλο ανάκαμψης, με τη διαφορά ότι απομακρύνεται από τον παραδοσιακό στόχο της αναγνώρισης της ασθένειας και του σχεδιασμού της θεραπείας. Εν προκειμένω, η διάγνωση αξιοποιείται ως μία περιγραφή του τι έχει το άτομο και όχι ως εξήγηση της συνολικής συμπεριφοράς και της ταυτότητάς του. Η αξιολόγηση εδώ επιχειρεί να διερευνήσει όχι μόνο τις δυσκολίες και τα παθολογικά στοιχεία του ατόμου, αλλά και τα δυνατά του σημεία, τα θετικά στοιχεία της προσωπικότητάς του με σκοπό να κατευθύνει παρεμβάσεις που θα στοχεύουν στην ενδυνάμωση αυτών, στη διαμόρφωση μίας θετικής ταυτότητας και την ανάπτυξης της ελπίδας και της προσωπικής ευθύνης.

.Έχοντας ως βάση τα παραπάνω, ο προσανατολισμός των υπηρεσιών ψυχικής υγείας με γνώμονα την ανάκαμψη αποβλέπει ταυτόχρονα σε δύο στόχους, στόχους ανάκαμψης και στόχους θεραπείας. Οι πρώτοι περιλαμβάνουν τα όνειρα και τους στόχους, την προσωπικότητα και τις αξίες του ατόμου, ενώ οι δεύτεροι αφορούν στη μείωση των αρνητικών συνεπειών των συμπτωμάτων της ασθένειας. Στο πλαίσιο αυτό, το άτομο συμμετέχει σε θεραπείες και παρεμβάσεις, οι οποίες στοχεύουν στην ανάπτυξη της αυτοαποτελεσματικότητάς του, της πεποίθησης, δηλαδή, ότι το άτομο έχει επίδραση στη ζωή του, στην καλλιέργεια του κινήτρου του, με τη χρήση συχνά της τεχνικής της κινητοποιητικής συνέντευξης, καθώς και της ενδυνάμωσής του, να γίνεται δηλαδή το άτομο αντιληπτό όχι ως το πρόβλημα αλλά ως μέρος της λύσης. Παράλληλα, η φαρμακοθεραπεία κρίνεται απαραίτητη για την πρόληψη των υποτροπών, αλλά και τη διαχείριση των κρίσεων όταν όλοι οι παραπάνω τρόποι υποστήριξης έχουν αποτύχει. Και πάλι, ο άνθρωπος τίθεται στο επίκεντρο, διότι επιχειρείται να είναι ο ίδιος υπεύθυνο για τη λήψη και την τήρηση της αγωγής του. Θέτει δηλαδή στον πυρήνα των διαδικασιών τον άνθρωπο και την προσωπική του ταυτότητα, τα ταλέντα, τα θετικά του στοιχεία και δεν επαφίεται στο να φροντίσει μονάχα τα συμπτώματα και τις δυσλειτουργίες του. Πρόκειται, συνεπώς, για μία ολιστική και ανθρωποκεντρική προσέγγιση στην φροντίδα του ατόμου και την υποστήριξη του ασθενούς ώστε να φτάσουμε στην πραγματική αυτοεκπροσώπηση.

Εμείς ως λήπτες των υπηρεσιών υγείας, σκοπός μας είναι η αυτοκπροσώπηση μας, έχοντας τα κριτήρια και τα κίνητρα μιας πολιτείας που πρέπει να μας βλέπει ισότιμους και όχι επικίνδυνους. Μέσα από διαδικασίες που θα προβάλλουν τα ατομικά πλεονεκτήματα και κλίσεις του λήπτη για εργασία. Την οικονομική του ανεξαρτησία και επάρκεια για να μπορεί να καλύψει τις ανάγκες του. Πολιτικές και νοοτροπίες που καταπολεμούν το στίγμα μιας και όλοι και όλες μας μπορεί να είμαστε εν δυνάμει λήπτες των υπηρεσιών ψυχικής υγείας.

Τέλος να κλείσω ως Γ.Γραμματέας του σωματείου ΑΥΤΟΕΚΠΡΟΣΩΠΗΣΗΣ ότι το σωματείο μας είναι αλληλέγγυο στα μέλη του και παίρνει μια σειρά εξωστρεφείς δραστηριότητες (κινητοποιήσεις προς την εκάστοτε πολιτική ηγεσία για τα δικαιώματα μας, μαζέματα για διασκέδαση των μελών, πολιτιστικές δραστηριότητες, κοινωνικές εκδηλώσεις…) που με την σειρά τους βοηθάνε στην ολική επάνοδο μας στην ζωή. Ευχαριστώ.